والى گردانيدند و بعد از آن ابو الحسن عبيد الله بن عيسى بن جرّاح را بقم فرستاد تا ناظر باشد و بعد از آن ابو الحسين على بن احمد صيمرى را در شوّال سنهء احدى و ثلثمائه [ 1 ] عامل گردانيدند پس ابو الحسين محمد بن ادريس را حبس كرد و شهر قم را مساحت كرد در سنهء اثنتين و ثلثمائه [ 2 ] و مساحت او در سنهء ثلث و ثلثمائه [ 3 ] تمام شد و اين مساحت به هزار هزار درهم مرتفع شد و الله اعلم و احكم ، و بعضى از مساحتها كه باتمام نرسيدند بسبب ناتمامى آن ذكر آن نكردند و گويند پس از صيمرى على بن محمد بن سهل دينورى كه بقم عامل بود قم را پيمود و مساحت كرد در سنهء عشر و احدى عشر و ثلثمائه [ 4 ] و پيش از وى ابو مسلم محمّد بن بحر اصبهانى عامل قم قم را مساحت كرده است در سنه تسع و ثلثمائه [ 5 ] و پس ازين مساحت [ ضيعتهاى ] عرب از عجم جدا كرد و همچنين در سنه ثمان عشر و ثلثمائه [ 6 ] قم را مساحت كرده و پيموده اما درين مساحت دوّم اندك مساحتى اتفاق بيفتاد و آن [ در ] ديهى بوده است يا ناحيتى پس از اين جهت اين مساحت را ذكر نكرده‌اند و مبلغ آن نگفته و از مجموع مساحات اعتماد بر مساحت بشر بن فرج بوده است خصوصا در مزارع و در مساحت صيمرى در باغات و بساتين مشجّره معيّنه ، چنين گويد مصنف اين كتاب كه چون بدين موضع رسيدم ازين كتاب آن حكايت كه ابو على عبد الرحمن بن عيسى همدانى كاتب بكر از ابى جعفر محمد بن عبدوس روايت كرده و آن از ابى عمرو بن سلمه همدانى با خاطرم آمد بضرورت آن را ايضا درين كتاب ذكر كردم و آن آنچنان بود كه عمران بن هرون همدانى انكار مساحت ضياع خود كرد بنزديك بعضى از واليان و حاكمان دواوين و فرمود كه در اين مساحت بر من ظلم كرده‌اند پس صاحب ديوان او را گفت دو گواه عادل بر صدق سخن خود بگذران در اين كه درين مساحت بر تو ظلم رفته است عمران گفت اصلحك الله تو به دو مساح و و زمين پيماى بر من حكم ميكنى و ممكن كه ايشان هر دو از اهل ذمّت باشند و از اهل اسلام نباشند تا بدان چه رسد كه عادل باشند و دربارهء من حكم نميكنى الَّا به دو عادل و انصاف و معدلت و حكم نصفت غير ازينست و من دو عدل بر آنك بر من ظلم كرده‌اند درين مساحت نگذرانم و ليكن دو گواه بيارم كه ايشان هر دو از زمين پيماى تو عالم تر و برخبرتر باشند و الله اعلم بالصّواب .

--> [ 1 ] 301 هجرى ، [ 2 ] 302 ، [ 3 ] 303 ، [ 4 ] 310 و 311 ، [ 5 ] 309 ، [ 6 ] 318 ،